Author Archives: Stefan de Graaf

Eerder tekende ik de palm van mijn hand volgens de manier hoe Kimon Nicolaides het eens omschreef in zijn boek The Natural Way to Draw (1941). Zonder te kijken naar je eigen tekening - je kijkt alleen naar het object dat je tekent - probeer je voor 5 minuten de contouren en lijnen na te tekenen. Omdat je niet mag kijken naar je eigen tekening kun je niet controleren wat je doet (en of je het goed doet). Je zogenaamde linker hersenhelft (de rationele, controlerende helft) zet je even buiten spel.

Laatst vertelde iemand me dat ze het wel eens met haar kinderen deed. Een vel papier, een (kleur)potlood, het licht uit en dan een object noemen (teken een huis, pop of iets anders). Pas als het licht weer aan gaat zien de kinderen wat ze hebben getekend. En dat is natuurlijk een grote verrassing!

Maar de kans dat je een stukje vrijheid ervaarde in het donker is ook groter.

Ik doe de tekening soms ook met een ander op een "verveeld" moment. Als er ergens een vel papier is en een potlood dan is het leuk om te doen en het erna even over te hebben. Wat gebeurde er? Eigenlijk vraag je dan: wat gebeurt er als je je linker hersenhelft even voor 5 minuten buiten spel zet?

En daar gaat ook dat spel over met die kinderen in het donker.

Sinds afgelopen dinsdag ben ik weer in Amsterdam. Het is wennen weer op m'n eigen plek te zijn. De ervaringen uit het verre Thailand zijn weliswaar meegereisd in de vorm van foto's, herinneringen, verhalen en inzichten, maar het duurt nog even voordat deze ervaringen een plek hebben gevonden.

Het was een rijke ervaring en als ik een paar highlights eruit haal dan zijn dat de volgende:

Uit: How to practice: The way to a meaningful life (Dalai Lama)
  • Wat meteen een indruk op me maakte was het geduld, de rust en mindfulness van de Thai. Op straat zag ik dat overal en misschien wel het meest bij alle eetkraampjes. Met geduld en aandacht wordt eten bereid. Het is inspirerend en aanstekelijk. Het is bijna als een geheim waarvan je het fijne wilt weten. Op m'n terugreis las ik een boek van de Dalai Lama en daarin wordt het geheim prijsgegeven: de Thai combineert elke activiteit met meditatie (mindfulness).

 

De heilige bodhiboom omgeven met rituelen (doek, stok en boeddhabeeldjes)
  • Wat me inspireerde waren de rituelen die de Thai er op nahoudt. Rond tempels zijn er natuurlijk veel rituelen en ceremonieën, maar ook in de alledaagse omgang zoals de bekende glimlach (🙂) en de wâi-groet (🙏) als respectvolle begroeting. De heilige bodhiboom waarvan je een exemplaar ziet bij vrijwel elke boeddhistische tempel is ook ondergedompeld in rituelen: de stam die is omwikkeld met een doek, stokken die als een steun dienen voor de takken, boeddhabeeldjes en andere giften. Je kunt niet om een bodhiboom heen. Een snelweg in Thailand moet wijken voor deze heilige boom, die wordt er netjes om heen gelegd.

 

  • De Wat Arun (Wat = tempel) in Bangkok. De meeste tempels worden met donaties uitgebreid en onderhouden. Een zichtbare vorm van de generositeit van de Thai.

    Generositeit en respect zijn diep verankerd in de Thaise cultuur. Met mijn Calvinistische achtergrond was dat zacht gezegd even wennen. Denken dat achter elk geven wel iets moet zitten (verwachten ze straks niet iets terug van mij?) is diep verankerd. Maar al snel leerde ik dat dit mijn eigen aannames waren. Ik leerde volmondig ja te zeggen op spontane vragen om een stukje mee te rijden, samen te ontbijten, aan te schuiven bij eten. En het geldt ook andersom. Waar geven een gedeelde waarde is, is ontvangen dat ook. Een gift wordt sneller geaccepteerd. Hoe zich die generositeit en respect terug laat zien in Thailand zijn bijvoorbeeld de enorme tempels. De meeste daarvan worden puur op donaties gebouwd en onderhouden. En als je ziet wat voor een paleizen dat zijn dan kun je daarin de rijkdom zien van generositeit.

In een land als Thailand kun je hier niet om heen. Het is zo verweven met de cultuur, overal zie je de uiting ervan: rijk versierde tempels, diepe buigingen naar een Boeddha-beeld, het wederzijdse respect naar elkaar. En misschien ook wel de glimlach. Ik heb het over het boeddhisme.

Nu ik de afgelopen dagen in Chiang Mai heb vertoefd heb ik veel mogelijkheden kunnen pakken om m'n kennis over het boeddhisme te verrijken. Zo deed ik mee aan een meditatiedag, ging ik in gesprek met (jonge) monniken of zocht ik de verkoelende omgeving van musea op.

Met monnik Phra KK die de meditatiedag leidde

De meditatiedag was reuze interessant. Het werd geleid door een monnik met een goed gevoel voor humor. Als je ze op straat ziet lopen kan de drempel hoog zijn om even een praatje te maken. Maar dat viel hier helemaal weg. Ik ben inmiddels ingeleid in een van de oudste vormen van meditatie (Vipassana), weet nu hoe je een wandelmeditatie doet of een zittende.

Eergisteren kon ik met een aantal jonge monniken chatten over wat hen dreef en hoe hun dagelijkse routine eruit ziet. Want die is toch wel echt anders dan onze Westerse dagindeling. Ze staan rond 5 uur op, gaan elke ochtend met hun aalmoeskruik op pad, ze eten 2 maaltijden (slaan het diner meestal over), en hebben in de ochtend en vanaf 18.00 meditatie.

Na een chat met 2 jonge monniken ("novices")

Een beginnende monnik moet zich aan zo'n 10 regels houden en een meer "senior" monnik heeft er al snel zo'n 200. Ik vroeg hen wat de opbrengst is van het afgezonderde op meditatie gerichte en aan regels gebonden leven. Het sterkt hen in het oplossen van blokkades, barrieres en problemen in het leven. En dat is dan in het boeddhisme vooral geestelijk. Gedachten en gevoelens van haat, woede, afgunst, boosheid, hebzucht, e.d. kunnen het leven ontwrichten. Deze jonge monniken leren hiermee om te gaan. Ze kiezen ervoor om het boeddhisme te integreren in hun leven. Ik vond dat mooi om te horen van deze jonge gasten. Wij slikken daar pillen voor, maken afspraken met de psycholoog, gaan te rade bij de sectie zelfhulpboeken of clubjes of komen er te laat achter en raken verstrikt in een burn-out.

En er is niets gewijds of serieus aan het boeddhisme of tempels. Misschien is dat iets wat ik zelf ben gewend als het gaat om religie. Nu ik een meditatiedag heb gedaan is de afstand tot het boeddhisme gelukkig wat verkleind. Monniken hebben veel humor, bij tempels kwam ik deze kermisachtige attracties tegen (heb geen idee wat er uit de speakers komt, maar komisch vind ik het wel).

Afgelopen dagen verbleef ik in Chiang Khan, een dorp aan de Mekongrivier waar het leven nog redelijk authentiek voortkabbelt.

Ik had gelezen dat hier elke ochtend Boeddhistiche monniken op weg naar de tempel voor aalmoezen langskomen. Een traditie die hier nog levend wordt gehouden.

Ik besloot mijn wekker vroeg te zetten (5.00) om aan dit ritueel mee te doen. De tempelbel was m'n echte alarm (betekent dat de monniken onderweg zijn naar de tempel; ik dacht dat ik al te laat was). Ik kleede me snel om en liep richting de straat waar de monniken met hun aalmoeskruik langsliepen (eindelijk wist ik nu waar die soort van djembé voor is die de monnikken altijd bij zich dragen).

Ik met een mandje met "sticky rice" en ander etenswaar voor me wachtend op de monniken

Ik nam plaats aan de kant van de straat, geknield en met de voeten onzichtbaar achter me (voeten zijn onrein). Met een mandje met "sticky rice" voor me en wat andere etenswaren kon ik meedoen met dit ochtendritueel samen met andere locals en (veelal Thaise) toeristen.

Natuurlijk leuk om er aan mee te doen. Maar ik was ook benieuwd naar de achtergrond ervan. Dus ging even googelen (kwam dit artikel tegen) en leerde dat een aalmoes niet iets is om de "armen" te hulp te schieten, maar om zelf in de gelegenheid te zijn om je te oefenen in één van de belangrijkste handelingen van het Boeddhisme, namelijk Dana (vrij geven of generositeit). Aha, dus in plaats te denken dat je iets goeds doet voor de ander (kijk hoe nobel ik ben om gratis eten weg te geven), oefen je jezelf in Boeddhistische generositeit.

De Boeddhistische monniken komen langs en nemen eten in ontvangst

En ineens begreep ik waarom ik zoveel vertrouwen ervaar in Thailand, waar zoveel hechtheid, mildheid, samenbinding is en waar je je zo welkom kunt voelen.

Iets geven heeft hier de vorm van een ritueel. Geld wordt soms met twee handen aangereikt, vaak met een lichte buiging of met de bekende "wâi" groet. Ook het uitnodigen voor eten is hier heel gewoon.

In het begin van m'n reis vertelden twee medereizigers uit Frankrijk, dat ze op een school kinderen een opdracht hadden zien doen: het geven van iets aan vreemden op straat. Het was een opdracht in geven.

Dus een klein beetje "sticke rice" voor de monniken was eigenlijk een oefening in vrijgevig geven.

Markt in Udon Thani

Over markten struinen is hier heerlijk. De eetmarkten in Ayutthaya, in Khorat of in Udon, het zijn feestjes. Eten is hier overal, op elke hoek van de straat. Het leven staat hier in het teken van eten, zowel in de steden als de kleine(re) dorpjes. Overal.

Het mooie is niet alleen dat er overheerlijk en vers eten te koop is, maar iedereen is ook in een soort van rituele bezigheid verzonken: eten aan het bereiden, hun plekje aan het schoonvegen of gewoon aan het wachten. En overal wordt gegeten in alle rust.

Iemand tipte me om 's ochtends vroeg (om 5.00) eens een versmarkt te bezoeken waar alle standjes heen gaan om hun verse eten in te kopen. Staat nog op m'n lijstje, misschien in Chaing Mai waar ik ook een kookcursus ga doen. O ja, en als je dan al die marktjes langs gaat en dan een supermarkt in loopt, dan besef je hoe saai die zijn (en duur).

Sinds een paar dagen merk ik dat ik niet meer heel ver kom met Engels. Natuurlijk lukt het wel en met wat handgebaren kom je vaak ook een eind, maar de meeste locals hier spreken geen tot nauwelijks Engels.

Een paar woorden Thai is daarom geen overbodige luxe, maar misschien nog wel belangrijker zijn de "Wâi" groet en een mooie lach. Daarmee kom je hier een heel eind. En het maakt dat ik mij hier enorm thuis voel ook al spreek ik nog maar twee woorden Thai.

De lach van de Thai kom je niet alleen op straat tegen maar ik zie het ook terug in eeuwenoude beelden (hier een Dvarapala of beschermgod die voor een Boeddhistische tempel de wacht hield)

De groet en de lach kom je overal tegen. In een bank werd ik met een "Wâi" begroet en dat komt super respectvol over (maar ook een beetje vreemd de eerste keer). En mensen staan overal op het punt om je met een vriendelijke lach te begroeten. Kijk mensen aan, lach naar ze en je krijgt een lach terug.


De "Wai" groet als beeld in een winkel heet je welkom

Alleen had ik geen idee hoe je een "Wâi" teruggroet. Het was een beetje gênant om iemand terug te groeten en de ander zichtbaar in verlegenheid te brengen. Na later wat filmpjes te hebben bekeken hierover, bleek ik de dame ongeveer begroet te hebben als een koning. Niet verkeerd, maar ik begreep achteraf waarom ze eventjes terugschrok.  

Ik leerde dat de "Wai" groet 3 variaties kent, afhankelijk met welk respect je de ander begroet. Ik vind het een mooi ritueel. Ik keek bijvoorbeeld dit Youtube-filmpje, wat me hielp om niet iedereen als een koning te begroeten. En ik zal dus een monnik niet zomaar aanspreken, maar eerst begroeten op gepaste wijze.

Het boek "De meeste mensen deugen" in m'n tas

In de tussentijd - en meestal op reis in de trein of bus - lees ik het mooie boek van Rutger Bregman dat ik van een aantal gewaardeerde collega's kreeg bij mijn afscheid op de VU. Wat een gepast cadeau is dit, als er een land is dat me er bij elke hoek van de straat aan herinnert dat de meeste mensen deugen dan is het Thailand wel🙂

Op dit moment zit ik aan een tafeltje bij Greenleaf Guesthouse, samen met een groep Fransen die ik niet echt versta. Prima moment dus om hier even iets te schrijven. Net ontbijt besteld. Gisteren zijn we met een groep het Khao Yai National Park in geweest. We werden begeleid door een vriendelijke gids die zichzelf voorstelde als "Gun" (althans dit was dan alleen voor de uitspraak).

Waar ik al mijn hele leven als de dood voor ben zijn slangen, ze zijn glad, snel, onverwacht, sommige zijn dodelijk enzo. Ik heb ze nog nooit in het wild gezien, behalve een paar kleintjes (en vaak dooie aan de kant van de weg) in Amerika. Misschien verklaart dat mijn angst. Maar sinds vanochtend is alles anders. Ik stond gisteren op 2 meter afstand van een heuse python en even later liet ik mij graag een rivier over lokken voor een andere.

Halverwege de dag werd de gids getipt dat er een python was gesignaleerd. Toen wij arriveerden was de python er nog (inclusief een hele horde mensen met camera's). Hierbij eigen verslag! Je moet misschien even iets langer kijken naar de foto.

Als wij even aan het uitrusten waren, bleef onze gids gewoon verder op de uitkijk. Dan kwam ze terug met een foto van wat ze had gezien. Opnieuw een slang. Wij erheen. Verbazingwekkend hoe ze alles ontdekte (je moet heel wat zintuigen aan hebben staan en ook weten waar je moet kijken). Deze kleine (maar giftige) slang lag te rusten op een tak boven een riviertje. Onzichtbaar van een afstand. Niets aan de hand als je niet te dichtbij komt.

Vandaag ga ik verder naar Khorat en reis dan verder naar het noord-oosten. De temperatuur hier is beter dan in Bangkok en Ayutthaya, die lag rond de 31 graden. Hier is het iets "Hollandser", nu vroeg in de ochtend (tegen 8-en) zo'n 20 graden 🙂

 

In de dagen voor mijn reis had ik persoonlijke blogs van andere reizigers bekeken met titels zoals "Thailand off the beaten track", "Hidden places in Thailand" en alles waar een stukje authenticiteit - of hoe noem je dat, nou ja het gewone leven - zich onverbloemd openbaart. In de dag voor m'n reis had ik deze plekjes een nummer gegeven en ze op een kaart gezet. Wat ik moet doen is de punten met elkaar verbinden. Hoewel de nummervolgorde niet per sé overeenkomt met de reis, is het startpunt wel nummertje 1 op deze kaart (het oude stadje Ayutthaya met tal van oude tempelruïnes, ik heb gisteren een glimp kunnen opvangen tijdens een korte wandeling, ze zijn immens). Ik ga ze vandaag per fiets aandoen.

Visueel journal met de 1-minuut tekening

Om voor jezelf de drempel te verlagen voor creatief werk kan het helpen een klein startritueel te doen. Een van m'n favoriete creatieve rituelen is de 1-minuut tekening. Door iets simpels te doen verlaag je de drempel. En als je het herhaalt wordt het steeds gemakkelijker om in de flow te komen. Ik deed dit startritueel afgelopen maand elke ochtend. Als start van de dag. Leg de dagen achter elkaar en je krijgt een visueel journal van de week of maand.

Het startritueel is eenvoudig:

  • zorg dat je een kladblaadje en pen klaar hebt liggen voordat je begint
  • zet je timer op 1 minuut
  • zet meteen je pen op het papier, begin te doodelen en haal je pen weer van het papier af als de tijd om is
  • zet er een datum op
  • leg het apart

Het gaat er om dat je het snel doet en dat er geen tijd is om over je resultaat na te denken. Het gaat niet om het resultaat. Het resultaat is dat je het elke dag doet. Je hoeft het met niemand te delen.

Wil je meer focus gedurende de dag, dan kan journaling een goede manier zijn. Ik doe deze sinds enkele maanden. Ik beantwoord vragen in de ochtend:

  • Ik ben dankbaar voor ...
  • Wat zou bijdragen aan een geweldige dag vandaag?
  • Dagelijkse affirmatie, Ik ben ...

En deze aan het einde van de dag:

  • 3 geweldige dingen die vandaag gebeurden
  • Wat had de dag nog beter gemaakt?

Het zijn vragen uit The Five Minute Journal. Het antwoord op die laatste is vaak niet meer dan een wandeling, sport, opruimen, relaxen ... (zo eenvoudig kan het zijn om je dag iets beter te maken).

Best-selling auteur Tim Ferriss legt hier uit hoe het werkt.

Elke ochtend zet ik de timer voor 1 minuut en maak ik een tekening op een vierkant kladblaadje. Het digitale geluid van de timer aan het einde van de minuut gaat altijd samen met een gevoel van teleurstelling. Nu al? Maar voor niet minder en ook niet meer dan een minuut neem ik even de pen en zo'n blaadje. En precies die minuut helpt me om niet na te denken en dat werkt bevrijdend. Beperkingen zijn juist goed als je momenten van vrijheid opzoekt.

Ik geloof dat creativiteit veel gewoner is dan we doorgaans denken. Veel te vaak wordt creativiteit op een voetstuk geplaatst en in verband gebracht met verheven idealen, zoals kunst of innovatie. Maar voor een kind is creativiteit doodnormaal. Voor onze verre voorouders was creativiteit vooral ook een manier om te kunnen overleven. En creativiteit vinden we overal terug in het leven van alledag.

Creativiteit is verweven met het leven. Ook als je terugblikt in de tijd, dan kun je zien hoe creativiteit verweven was met het leven van alledag. Vaak in de vorm van rituelen om verbinding te zoeken en contact te maken met het leven, de gemeenschap en het hogere.

Grottekening van een bison in de grot van Altamira (Spanje)

Ooit - heel lang geleden - versierden onze verre voorouders de muren van hun verblijfplaatsen. Zij tekenden bizons, paarden of neushoorns op muren van verborgen grotten. Ze leefden er, ze konden er schuilen voor regen en konden rondom een vuurtje hun jagersbuit opeten. ... lees verder

De wereld van het internet staat vol met short cuts en quick wins: "doe dit en je wordt gelukkiger", "doe dat en je zult tijd besparen om nog leukere dingen te doen".

Oftewel:

Doe iets kleins en ontvang iets groots.

Alles wat op een short cut lijkt - schreef auteur Seth Godin eens - is meestal een omweg, een omleiding of vaak ook een afleiding van waar het echt om gaat. Noem het uitstelgedrag. ... lees verder

In het moment zijn ... het wordt zo gemakkelijk gezegd. Probeer het eens om je aandacht te richten op het hier en nu. Je gedachten zullen zich ergens bevinden tussen toekomst (“dan en dan ...”) en verleden (“toen en toen ...”).

Denken aan de toekomst haalt je uit het moment. Denken aan het verleden precies zo. Je zou denken dat het heden zich ergens bevindt tussen toekomst en verleden.

De Chinese wijsgeer Lao Tzu zei het als volgt: ... lees verder

Een ritueel als start om iets te beginnen kan zo eenvoudig zijn:

  • Haal drie keer diep adem
  • Doe een wens (voor iets waar je mee begint of voor de dag)
  • Schrijf de wens op kladpapier (of een virtuele notitie)
  • Sluit nu het briefje en zeg je wens drie keer hardop

Je bent klaar om je dag, werk, opdracht, week of taak te beginnen. Herhaal het ritueel elke keer als je er mee verder gaat (of op vaste momenten).

Afgelopen week beluisterde ik de The Tim Ferriss Show  (podcast #105). Tim Ferriss is de auteur van o.a. Tools of Titans (2016), waarin hij op zoek gaat naar de geheimen achter het succes van experts. Eén van die adviezen is het hebben van alledaagse routines en rituelen, waarvan een ochtendritueel één van de meest gebruikelijke is.

In aflevering #105 deelt Tim Ferriss zijn eigen ochtendroutine. ... lees verder

Ik vond deze oefening gisteren op het prikbord boven m’n bureau, het was me een lange tijd niet opgevallen, maar nu was het alsof het mij koos. Het is een schrijfoefening, maar je kunt er ook een tekenopdracht van maken en de vragen ernaast leggen. Terugkijken aan de hand van je herinnering kan je veel vertellen over jezelf en de “lens” waardoor jij de wereld bekijkt. Doe het bijvoorbeeld voor een week (elke ochtend 5 minuten). ... lees verder

Afgelopen jaar ben ik talloze rituelen begonnen, kleine gewoonten die gemakkelijk in m’n dag in te passen zijn. Van het doen van een ochtendwandeling, het maken van een todo-lijstje voor het slapen gaan (dat je bovendien sneller in slaap doet vallen), het doen van affirmaties in de ochtend tot creatieve rituelen zoals het schrijven van Morning Pages (Julia Cameron), het maken van tekeningen of de ochtend te beginnen met 5 minuten achter de piano.

Ze kosten me doorgaans niet meer dan 5 minuten (een wandeling doe ik liever wat langer). ... lees verder

Afgelopen week begon ik een nieuw ochtendritueel. Elke ochtend voor mijn dag begint zette ik m’n timer voor 5 minuten en maakte ik een tekening. Ik gaf mezelf de opdracht om gedurende een week elke ochtend een zgn. Upside Down Drawing te tekenen, zoals ik dat ook eerder deed. Je tekent iets ondersteboven, je kunt even minder vertrouwen op je verworven vaardigheden en gebaande paden bieden weinig houvast. Betty Edwards (auteur van Drawing on the Right Side of the Brain) geeft aan dat je met deze manier kijken (en tekenen) niet kunt vertrouwen op je linker hersenhelft. ... lees verder

Zelfhulpboeken en handboeken zijn een beetje verdacht. Er is een grote markt voor en ze zijn overal te koop, maar met creativiteit heeft het doorgaans weinig te maken. Het staat misschien wel haaks op wat creativiteit is. Vraag het eens aan een kunstenaar of schrijver. Heb je ooit een kunstenaar of schrijver ermee rond zien lopen? Die kans is best klein. Wat kunnen we leren van creatieven? Hoe leren zij?

Het simpele antwoord vanuit de creatieve hoek zal ongeveer zijn: als je ergens goed in wilt worden omring je dan met jouw voorbeelden en inspiratiebronnen. Wil je een goede verhalenschrijver worden, lees dan geen ... lees verder

Creatief denken is tegenwoordig een handig hulpmiddel voor van alles en nog wat. Wat er meestal onder verstaan wordt is niet zozeer een manier van denken (ondanks de suggestie die het wekt) maar bepaalde tools, spelregels, stappen, technieken of interventies die ons denken uitdagen. Een soort van ontdenken, omdenken of losdenken.

Maar creatief denken als een denkactiviteit zien is wat verraderlijk.

Je kunt namelijk niet zeggen: "Ik ga nu even creatief denken." ... lees verder

Hieronder vind je mijn favoriete online bronnen die creativiteit tot onderwerp hebben.

Brainpickings (Maria Popova)

Austin Kleon

De Correspondent

Open Culture

NPR (Arts & Life/Music)

Wait but Why (Tim Urban)

Creating Passionate Users Blog (Kathy Sierra)

Brainwash

My Morning Routine

The Paris Review

Drawing on the Right Side of the Brain (Betty Edwards)

Seth's Blog (Seth Godin)

Daily Routines (Mason Currey)

The Red Hand Files (Nick Cave)

By Heart - The Atlantic (Joe Fassler)

Dear Data (Giorgia Lupi, Stefanie Posavec)

Orange Crate Art (Michael Leddy)

 

 

Kunst spreekt voor zich. Het is één van de versleten motto’s die je nog maar al te vaak hoort.

Als kunst iets doet dan is het je voor raadsels stellen. Niet alleen voor de toeschouwer maar ook voor psychologen die het fenomeen bekijken.

Paul Bloom probeert dat raadsel te ontwarren in deze lezing.

Hoe verklaar je nu dat het meest besproken ... lees verder

Hieronder boeken die gaan over verschillende aspecten van creativiteit, zoals rituelen en gewoonten, creatief denken, het creatieve proces, spel en improvisatie, de psychologie van creativiteit, e.d. In m'n blog kun je verwijzingen vinden naar deze boeken.

A Technique for Producing Ideas (1965), James Webb Young (ontwerper) -

Big Magic: Creative Living Beyond Fear (2015), Elizabeth Gilbert (schrijver) -

Bird by Bird: Some Instructions on Writing and Life (1995), Anne Lamott (schrijver) -

Buddha's Brain: The Practical Neuroscience of Happiness, Love & Wisdom (2009), Rick Hanson (neuropsycholoog) -

Creativity: Flow and the Psychology of Discovery and Invention (1996), Mihaly Csikszentmihalyi (psycholoog) -

Daily Rituals: How Great Minds Make Time, Find Inspiration and Get to Work (2013), Mason Curry (schrijver) -

Free Play: Improvisation in Life and Art (1990), Stephen Nachmanovitch (violist, schrijver) -

Homo Ludens: A study of the Play Element in Culture (1938), Johan Huizinga (cultuurfilosoof)

Light the Dark: Writers on Creativity, Inspiration, and the Artistic Process (2017), Joe Fassler (schrijver)

Mastermind: How to Think Like Sherlock Holmes (2013), Maria Konnikova (psycholoog)

Meesterlijke missers: Maak van falen je handelsmerk (2016), Erik Kessels (ontwerper, creatief directeur) -

Originals: How Non-Conformists Move the World (2016), Adam Grant (psycholoog)

The Inner Game of Music (1986), Barry Green (musicus)

The Origins of Creativity (2017), Edward O. Wilson (bioloog)

The Pleasures of Reading in an Age of Distraction (2011), Alan Jacobs (cultuurfilosoof)

The Power of Habit (2012), Charles Duhigg (journalist, schrijver)

Theft by Finding (2017), David Sedaris (kunstenaar, schrijver)

Thinking Fast and Slow (2011), Daniel Kahneman (psycholoog)

Writing to Learn (1993), William Zinsser (schrijver)

Authenticiteit. Hoe vaak hoor je het woord, lees je het of denk je dat het goed is jezelf authentiek te noemen?

Jezelf prijzen om je authenticiteit en uiting geven aan hoe je je vandaag voelt (even los van je echte vrienden) vind ik nogal waardeloos. Het is even veranderlijk als het Nederlandse weer. En wat heeft een ander er aan?

Net zo waardeloos vind ik het idee dat wordt verkondigd over kunstenaars die hun meest authentieke zelf zouden laten zien, hun diepste zelf uiten of doen aan zelfexpressie. Als je dan een keer down bent dan is kunst de uitgelezen kans om hier uiting aan te geven. Ik hoor die onzin al m’n hele leven in allerlei variaties. Een loodgieter zegt ook niet: “vandaag voel ik me iets minder, dus ik gooi er wat boosheid tegenaan vandaag”. ... lees verder

Geen ochtend zonder Bach. Elke ochtend speel ik voor 5 minuten en probeer me te houden aan dit ochtendritueel.

Elk nieuw stuk draag ik op aan een goede vriend. Ik stuur het stuk zoals ik een postkaart zou versturen. Ik geloof dat kunst hier over gaat: het is een gift en een gave en het is een klein geschenk dat geen 1000 likes verdient maar één attente en hartelijke luisteraar.

Boeken over kunst en de kunst van het geven: The Gift (Lewis Hyde), Giving it all Away (David Green)

Het is niet erg origineel om origineel te willen zijn, hoorde ik laatst iemand zeggen. Daar zit zeker wat in. Probeer maar eens origineel te zijn, het zal je niet meevallen. Denk maar eens na over wat jouw signatuur is. Het kan best beklemmend zijn.

Beter is om goed te worden in het imiteren en kopiëren van wat jou boeit. Vaak doe je dat door te imiteren en na te doen. En daar ligt jouw originaliteit besloten. ... lees verder